Rối nhiễu tâm trí ở trẻ em và biện pháp phòng chống P2

Rối nhiễu tâm trí ở trẻ em và biện pháp phòng chống(tiếp)

BS. Nguyễn Trọng An

Cục Bảo vệ Chăm sóc Trẻ Em Việt Nam

Bộ Lao động Thương Binh Xã hội

4. Phòng chống rối nhiễu tâm trí ở trẻ em: trách nhiệm của ba bên

Với trẻ nhỏ có biểu hiện bất thường diễn ra một thời gian dài như quấy khóc nhiều không rõ nguyên nhân, bám mẹ một cách bất thường, tránh mọi tiếp xúc với người lạ, hoặc chán ăn, ăn chậm khác thường trong mọi hoàn cảnh, rất ít người- kể cả các thầy thuốc- nghĩ đến khả năng sức khỏe tâm trí của trẻ là nguyên nhân của tình trạng này. Khi trẻ đến trường, trước kết quả học tập không được như mong đợi ở học sinh, bậc cha mẹ và thầy cô giáo thường chỉ quan tâm đến cố gắng làm sao để trẻ giành nhiều thời gian hơn cho học tập, buộc trẻ trên lớp phải tập trung nghe giảng , tìm thêm gia sư tập trung kèm trẻ tại nhà …. Họ không biết rằng những cố gắng đó có khi lại phản tác dụng, nếu không nghĩ đến liệu sức khỏe tâm trí của trẻ có ở trạng thái rối nhiễu. Việc phòng chống rối nhiễu tâm trí ở trẻ em được bắt đầu bằng một mục tiêu rất cụ thể, là làm sao cho các bậc cha mẹ, thầy cô giáo và các nhà hoạch định chính sách phải nghĩ đến RNTT ở trẻ em, nhận ra tầm ảnh hưởng của RNTT đến học tập và sự phát triển toàn diện của trẻ, để thực hiện phát hiện sớm can thiệp kịp thời và đúng cách.

5. Phát hiện sớm rối nhiễu tâm trí trẻ em

Phát hiện sớm RNTT đã trở nên hiện thực bằng việc sử dụng phổ cập các công cụ sàng lọc ở tuyến chăm sóc sức khỏe ban đầu để tìm ra ra trường hợp bệnh hoặc nghi ngờ bệnh, rồi gửi đi các cơ sở chuyên khoa chẩn đoán xác định và điều trị sớm. Bộ công cụ SDQ25 dùng cho nhân viên y tế cơ sở, thầy cô giáo và cả cha mẹ học sinh đang được dùng phổ biến ở các nước trong sàng lọc RNTT ở trẻ 4-16 tuổi, hiện đã được đưa vào Việt nam với độ nhạy, độ đặc hiệu và ngưỡng chẩn đoán bệnh xác định qua nghiên cứu của trung tâm RTCCD, và đang được Ủy Ban Dân Số Gia Đình và Trẻ em trước đây nay là Bộ Lao động Thương binh và Xã hội tiến hành nghiên cứu thử nghiệm tại các trường học ở Hà nội. Lợi ích từ việc sử dụng bộ câu hỏi SDQ25 là nhanh chóng giúp các bậc cha mẹ hoặc nhà trường định hướng tình trạng sức khoẻ tâm trí của trẻ. Nếu trẻ có số điểm trên ngưỡng, bạn cần đưa trẻ đến khám tư vấn ở phòng khám chuyên về dự phòng và chống rối nhiễu tâm trí. Tại đấy, các bác sĩ chuyên khoa sẽ sử dụng thêm các công cụ khác phối hợp với khám lâm sàng đưa ra chẩn đoán chắc chắn.

6. Chẩn đoán xác định và điều trị rối nhiễu tâm trí trẻ em

Không giống với hầu hết các bệnh thực thể khác mà chẩn đoán bệnh có thể dựa phần lớn hoặc hoàn toàn vào xét nghiệm, chẩn đoán xác định RNTT hoàn toàn phụ thuộc vào kết quả hỏi khảm lâm sàng tỉ mỉ và trình tự tư duy phân tích tâm ly lâm sàng và tâm thần học kéo dài hàng giờ của người thầy thuốc. Tương tự, điều trị RNTT luôn bắt buộc phải thực hiện kết hợp của 3 phương thức: Hóa trị liệu, tâm l ý trị liệu, và can thiệp điều chỉnh môi trường sống của bệnh nhân, hiểu theo nghĩa đầy đủ của từ này, bao gồm gia đình, nhà trường/nơi làm việc và ở cộng đồng, trong đó, chủ yếu lại là tâm l ý trị liệu và can thiệp môi trường sống, còn thuốc chỉ dùng hạn chế với những trường hợp bệnh nặng hoặc đặc biệt.

Thực trạng báo động về cắt giảm thời gian thăm khám lâm sàng do áp lực bệnh nhân gia tăng ở các bệnh viện và tình trạng lương nhân viên y tế thấp, cộng thêm thói quen phụ thuộc quá nhiều vào các xét nghiệm, kỹ thuật y học, thuốc trị triệu chứng, và cả sự thiếu hiểu biết về bệnh tâm thần nói chung của người bệnh, gia đình người bệnh và trong giới y bác sĩ, đã dẫn đến RNTT hầu như không được phát hiện đúng và đưa ra phương án điều trị phù hợp. Tình trạng này càng thêm trầm trọng, khi đối với trẻ em, tiến trình thăm khám và thảo luận điều trị đòi hỏi bắt bược phải có sự tham gia tích cực của cha mẹ hoặc thầy cô giáo. WHO đã cảnh báo, ở các nước đang phát triển, có tới 80% bệnh nhân tâm thần nói chung không được chữa chạy đúng cách, còn riêng với RNTT tình trạng còn tồi tệ hơn, do hầu hết không được chẩn đoán, hoặc bị chẩn đoán nhầm sang các bệnh thực thể.

7. Kết luận

Rối nhiễu tâm trí ở trẻ em là một vấn đề phổ biến ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ, nhưng bị lãng quên trong thời gian qua. Đã đến lúc các chương trình giáo dục sức khoẻ phải tiến hành bắt buộc về phòng chống rối nhiếu tâm trí đối với cả thầy thuốc, các nhà hoạch định chính sách, bậc cha mẹ, và những ai liên quan đến giáo dục chăm sóc trẻ em. Hệ thống y tế trường học phải được củng cố theo hướng thực hiện sàng lọc phát hiện sớm RNTT ở học sinh và phối hợp chặt chẽ với gia đình điều trị trẻ bị RNTT theo hướng dẫn của cơ sở y tế chuyên khoa. Các cơ sở y tế khám và điều trị RNTT tại cộng đồng phải được hỗ trợ khuyến khích phát triển. Điều này đặt ra yêu cầu thay đổi về chính sách y tế cho phù hợp với hiểu biết hiện tại đối với lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thần nói chung, và chăm sóc sức khỏe tâm trí cho trẻ em và học sinh nói riêng, để có được sự vượt lên cho thế hệ tương lai.